"Czy prokurent może być karany?"

Czy prokurent może być osobą karaną? Koniec „bezpiecznej przystani” dla skazanych menedżerów.

Masz zaufanego człowieka, który świetnie zna się na biznesie, ale ma „trudną przeszłość” – wyrok za błędy gospodarcze sprzed lat. Jako członek zarządu nie może on funkcjonować, bo blokuje go art. 18 K.s.h. Wpada Ci więc do głowy pomysł: „Zrobię go prokurentem! Przecież to tylko pełnomocnik, a nie organ, więc zakaz go nie dotyczy”.

Jeszcze kilka lat temu ten plan byłby genialny w swojej prostocie. Dziś jest prostą drogą do kompromitacji w sądzie rejestrowym. Przepisy się zmieniły, a luka została zamurowana. W tym artykule wyjaśnię Ci, dlaczego prokurent musi być tak samo „czysty” jak Prezes, za jakie przestępstwa grozi zakaz pełnienia funkcji i jak system KRS automatycznie wyłapuje takie przypadki.

Rewolucja z 2018 roku – prokurent na cenzurowanym

Przez lata Kodeks spółek handlowych zabraniał pełnienia funkcji w zarządzie i radzie nadzorczej osobom skazanym za określone przestępstwa. Prokurentów na tej liście nie było. Pozwalało to skazanym prezesom na rezygnację z funkcji i natychmiastowy powrót na fotel decyzyjny jako „prokurent samoistny”. Władza ta sama, odpowiedzialność mniejsza, a zakaz ominięty.

Ustawodawca powiedział jednak: dość. Od 1 października 2018 roku art. 18 § 2 K.s.h. obejmuje również prokurentów. Oznacza to, że wymogi niekaralności dla prokurenta są identyczne jak dla członka zarządu. Jeśli kandydat ma prawomocny wyrok za przestępstwa gospodarcze, jego powołanie jest z mocy prawa nieważne. Więcej o tym katalogu przestępstw pisałem w artykule: kto może być członkiem zarządu (i prokurentem)?.

Za co dokładnie nie można być prokurentem?

Nie każdy wyrok dyskwalifikuje. Jeśli Twój kandydat spowodował wypadek samochodowy, pobił kogoś w barze albo nie płacił alimentów – nadal może być prokurentem (chyba że sąd orzekł środek karny w postaci zakazu zajmowania stanowisk).

Automatyczny zakaz z KSH dotyczy skazania prawomocnym wyrokiem za przestępstwa z konkretnych rozdziałów Kodeksu karnego:

• Przeciwko mieniu (kradzież, przywłaszczenie, oszustwo),
• Przeciwko obrotowi gospodarczemu (pranie pieniędzy, działanie na szkodę wierzycieli),
• Przeciwko wiarygodności dokumentów (fałszowanie faktur, podpisów).

Jeśli kandydat ma taki wyrok na koncie – nie może reprezentować spółki.

Historia z Kancelarii: Powrót Prezesa tylnymi drzwiami

Mój Klient, były Prezes dużej spółki handlowej, został skazany za oszustwo na szkodę kontrahenta (art. 286 K.k.). Dostał wyrok w zawieszeniu. Wiedział, że mandat w zarządzie wygasł mu automatycznie. Ale firma potrzebowała jego ręki. Namówił wspólników, by powołali go na prokurenta. „Przecież to moja firma, muszę nią sterować” – tłumaczył. Złożyliśmy wniosek o wpis prokury do KRS (ostrzegałem, że to się nie uda, ale Klient nalegał). Trzy dni później przyszło postanowienie o oddaleniu wniosku z uzasadnieniem: „Osoba skazana z art. 18 § 2 K.s.h.”. Klient był wściekły, ale bezradny. Musiał zatrudnić zewnętrznego menedżera, a sam został w cieniu jako „doradca” (co też rodziło ryzyka). Ta historia uczy: system jest szczelny, a „kreatywne” obejścia już nie działają.

Co się dzieje, gdy prokurent zostanie skazany w trakcie kadencji?

Jeśli powołałeś „czystego” prokurenta, a po roku zapadł przeciwko niemu wyrok za fałszerstwo dokumentów – jego prokura wygasa z mocy prawa w dniu uprawomocnienia się wyroku. Nie musisz go odwoływać (choć warto to zrobić dla porządku w papierach).

Problem w tym, że Sąd Rejestrowy nie dostaje powiadomienia o wyroku w czasie rzeczywistym (zazwyczaj dowiaduje się przy kolejnym wniosku lub z urzędu po czasie). Jeśli taki „wygasły” prokurent nadal podpisuje umowy, są one nieważne (lub wymagają potwierdzenia jako czynności falsus procurator). To ogromne ryzyko dla spółki. Dlatego Zarząd powinien wymagać od prokurentów oświadczeń o niekaralności.

Kiedy skazanie znika? (Zatarcie)

Zakaz pełnienia funkcji nie jest dożywotni. Ustaje on z upływem 5 lat od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego. Jednak termin ten nie może skończyć się wcześniej niż 3 lata od dnia zakończenia odbywania kary.

Co ważne – jeśli skazanie ulegnie zatarciu (zniknie z kartoteki karnej), osoba ta odzyskuje pełnię praw i może zostać prokurentem. Czasem zatarcie następuje szybciej (np. przy zawieszeniu kary). Warto to sprawdzić, pobierając aktualne zaświadczenie z KRK.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o karalność prokurenta

Czy mandat drogowy dyskwalifikuje prokurenta?

Nie. Wykroczenia (mandaty, grzywny policyjne) nie są przestępstwami. Nawet jeśli masz 20 punktów karnych, możesz być prokurentem. Zakaz dotyczy tylko przestępstw umyślnych (i niektórych nieumyślnych) ściganych z oskarżenia publicznego, wymienionych w KSH.

Czy obcokrajowiec jest sprawdzany w KRK?

Tak. Polski KRK gromadzi dane o wyrokach zapadłych w Polsce. Jeśli obcokrajowiec został skazany w Polsce – system to wyłapie. Jeśli został skazany w swoim kraju (UE), polski KRK może (ale nie musi) mieć taką informację w ramach wymiany danych ECRIS. Jednak procedura weryfikacji w sądzie rejestrowym opiera się głównie na polskim rejestrze.

Jak usunąć skazanego prokurenta z KRS?

Zarząd powinien złożyć wniosek o wykreślenie prokurenta (formularz zmiany danych), załączając oświadczenie o odwołaniu prokury (lub stwierdzenie jej wygaśnięcia wskutek skazania). O technice wykreślania pisałem w artykule: jak odwołać prokurenta?.

***

Planujesz powołanie prokurenta?

Weryfikacja kandydata to fundament bezpieczeństwa prawnego spółki. Błąd na tym etapie to nie tylko wstyd w sądzie, ale ryzyko nieważności kontraktów.

Jeśli chcesz przygotować bezpieczną uchwałę o powołaniu i zweryfikować kandydata pod kątem prawnym – napisz do mnie lub zadzwoń. Pomogę Ci sformalizować ten wybór zgodnie z przepisami.