"Umowa powiernictwa – powiernicza spółka z o.o."

Cichy wspólnik (Powiernik) w spółce z o.o. – jak prowadzić biznes „z tylnego siedzenia” i nie stracić majątku?

Chcesz zainwestować w dochodowy biznes, ale masz zakaz konkurencji w obecnej pracy. A może po prostu cenisz sobie anonimowość i nie chcesz, aby Twoje nazwisko widniało w publicznym rejestrze KRS, dostępnym dla każdego sąsiada i wierzyciela? Rozwiązaniem jest instytucja cichego wspólnika, realizowana poprzez umowę powiernictwa.

To mechanizm, w którym formalnie wspólnikiem jest ktoś inny (Powiernik), ale ekonomicznie właścicielem jesteś Ty (Powierzający). Brzmi jak idealny układ? Tak, ale pod warunkiem, że zabezpieczysz się umową na „beton”. W przeciwnym razie Twój Powiernik może pewnego dnia stwierdzić, że udziały są jego, a Ty zostaniesz z niczym. W tym artykule wyjaśnię Ci, jak skonstruować bezpieczną relację powierniczą.

Na czym polega powiernictwo udziałów? (Fiducja)

W polskim prawie nie ma definicji „cichego wspólnika” wprost w KSH, ale dopuszcza się zawieranie nienazwanych umów powiernictwa (na podstawie swobody umów). Schemat działania jest następujący:

1. Ty (Powierzający) dajesz pieniądze Powiernikowi.
2. Powiernik obejmuje lub kupuje udziały w spółce z o.o. na własne nazwisko, ale na Twój rachunek.
3. W KRS jako wspólnik widnieje Powiernik. To on głosuje na Zgromadzeniach.
4. Wewnątrz (między Wami) obowiązuje umowa: Powiernik musi głosować tak, jak mu każesz, a zyski (dywidendę) przekazywać Tobie.

Dla świata zewnętrznego (sądu, kontrahentów) wspólnikiem jest Powiernik. Dla Ciebie – jest on tylko „narzędziem”. To rozwiązanie stosowane często przez inwestorów, którzy nie chcą ujawniać stanu posiadania w księdze udziałów.

Klucz do bezpieczeństwa: Umowa Powiernicza

Relacja ta opiera się na zaufaniu (łac. fiducia), ale zaufanie w biznesie to za mało. Musisz spisać precyzyjną umowę powierniczą. Co musi zawierać?

• Zobowiązanie do przeniesienia własności: Powiernik musi zobowiązać się, że na każde Twoje żądanie (lub w określonym terminie) przeniesie udziały na Ciebie lub wskazaną osobę.
• Instrukcje głosowania: Powiernik nie może głosować według własnego widzimisię. Musi realizować Twoją wolę.
• Zakaz zbywania i obciążania: Powiernik nie może sprzedać udziałów ani ich zastawić bez Twojej zgody.
• Kary umowne: Wysokie kary za złamanie instrukcji lub odmowę zwrotu udziałów.

Ryzyko CRBR – koniec pełnej anonimowości?

Do niedawna powiernictwo gwarantowało pełną anonimowość. Sytuacja zmieniła się wraz z wprowadzeniem Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR). Zgodnie z ustawą o AML, spółka musi zgłosić do rejestru osoby fizyczne sprawujące nad nią kontrolę.

Jeśli jesteś Powierzającym i masz wpływ na Powiernika (np. wydajesz mu wiążące polecenia co do głosowania), to Ty jesteś beneficjentem rzeczywistym! Powiernik również może być zgłoszony (jako formalny właściciel), ale Ty musisz zostać ujawniony jako osoba sprawująca kontrolę pośrednią. Zatajenie tego faktu grozi karą do 1 mln zł. Więcej o tym rejestrze: zgłoszenie beneficjenta rzeczywistego.

Historia z Kancelarii: Powiernik, który „zapomniał”, czyje są udziały

Mój Klient, chcąc ukryć majątek przed żoną w trakcie rozwodu, poprosił przyjaciela, by ten objął za jego pieniądze 50% udziałów w nowej spółce deweloperskiej. Nie spisali żadnej umowy („bo to przyjaciel”). Spółka odniosła sukces, wartość udziałów wzrosła do 5 milionów złotych. Gdy Klient po rozwodzie poprosił o zwrot udziałów, „przyjaciel” stwierdził: „Ale o czym Ty mówisz? To moja firma, ja figuruję w KRS”. Klient nie miał dowodu na przekazanie pieniędzy (gotówka) ani umowy powierniczej. Sprawa trafiła do sądu. Proces trwał 5 lat. Klient przegrał, bo w świetle prawa domniemuje się, że właścicielem jest ten, kto jest wpisany do rejestru. Ta historia uczy: umowa powiernicza to nie brak zaufania, to profesjonalizm.

Podatki – kto płaci?

Zasadą jest, że skutki podatkowe przypisuje się temu, kto faktycznie czerpie korzyści (Powierzającemu), a nie figurantowi (Powiernikowi).

• Dywidenda: Gdy spółka wypłaca dywidendę Powiernikowi, ten ma obowiązek przekazać ją Tobie. Podatek od dywidendy (19%) pobiera spółka. Ty otrzymujesz kwotę netto. Przekazanie środków od Powiernika do Ciebie jest neutralne podatkowo (to zwrot Twoich pieniędzy).
• PCC: Zwrotne przeniesienie udziałów z Powiernika na Ciebie (realizacja umowy powierniczej) nie jest sprzedażą, więc nie podlega PCC.

To skomplikowana materia, dlatego warto zadbać o interpretację podatkową.

Zabezpieczenie – co jeśli Powiernik umrze?

To realne zagrożenie. Jeśli Powiernik umrze, udziały (formalnie jego) wejdą do masy spadkowej. Jego żona i dzieci mogą nie wiedzieć o Waszym układzie i uznać spadek za swój. Aby tego uniknąć, umowa powiernicza musi zawierać:

• Pełnomocnictwo niegasnące na wypadek śmierci do przeniesienia udziałów.
• Oświadczenie woli Powiernika (w formie testamentu lub zapisu) o zwrocie udziałów.
• Ofertę sprzedaży udziałów złożoną przez Powiernika Tobie (z datą pewną), którą możesz przyjąć w każdej chwili.

Warto też sprawdzić, czy umowa spółki pozwala na wyłączenie spadkobierców: dziedziczenie udziałów w spółce.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o powiernictwo

Czy powiernictwo jest legalne?

Tak. Zasada swobody umów dopuszcza taką konstrukcję. Nie jest to obejście prawa, o ile celem nie jest ukrywanie majątku przed egzekucją komorniczą lub pranie pieniędzy. W takim przypadku umowa może być uznana za nieważną.

Czy Powiernik pobiera wynagrodzenie?

Zazwyczaj tak. Powiernik świadczy usługę (zarządzanie powiernicze). Wynagrodzenie to powinno być opodatkowane (np. jako usługa na B2B lub zlecenie). Brak wynagrodzenia może sugerować pozorność umowy.

Czy mogę być cichym wspólnikiem, jeśli mam zakaz konkurencji?

To zależy od treści zakazu. Jeśli zakaz obejmuje „posiadanie udziałów”, to powiernictwo może być uznane za naruszenie zakazu (bo pośrednio posiadasz interes ekonomiczny). Jeśli zakaz dotyczy „pełnienia funkcji”, to bycie cichym wspólnikiem jest bezpieczne. Sprawdź: zakaz konkurencji w spółce.

***

Chcesz zainwestować dyskretnie?

Powiernictwo to narzędzie dla świadomych inwestorów. Pozwala oddzielić własność od zarządzania i zachować anonimowość (częściową). Wymaga jednak „kuloodpornej” umowy.

Jeśli planujesz taką strukturę – napisz do mnie lub zadzwoń. Przygotuję umowę powierniczą i pakiet zabezpieczeń, który zagwarantuje Ci kontrolę nad Twoim kapitałem.