"Kiedy członkowie zarządu odpowiadają za zobowiązania spółki z o.o."

Kiedy członkowie zarządu odpowiadają za zobowiązania spółki z o.o.? Mechanizm „ostatniej deski ratunku” dla wierzyciela.

Masz fakturę, której spółka z o.o. nie opłaciła. Dzwonisz do Prezesa, a on śmieje się w słuchawkę, mówiąc: „Spółka nie ma pieniędzy, a ja odpowiadam tylko do wysokości udziałów, czyli 50 złotych”. Czujesz złość i bezsilność. Czy on ma rację? Czy „ograniczona odpowiedzialność” to tarcza, która chroni cwaniaków przed płaceniem długów?

I tak, i nie. To prawda, że wspólnicy ryzykują tylko wkładem. Ale Prezes (członek zarządu) to zupełnie inna historia. Polski kodeks daje Ci do ręki potężną broń – art. 299 KSH. Jednak, aby jej użyć, musisz znać instrukcję obsługi. Jeśli wystrzelisz za wcześnie – zranisz tylko swój portfel. W tym artykule wyjaśnię Ci, na czym polega ten mechanizm, kiedy dokładnie „bezpieczna” spółka przestaje chronić majątek Prezesa i jak nie popełnić błędu, który kosztuje przegrany proces.

Zasada subsydiarności – dlaczego nie możesz pozwać Prezesa „od razu”?

Wielu przedsiębiorców, słysząc o odpowiedzialności zarządu, natychmiast składa pozew przeciwko Janowi Kowalskiemu (Prezesowi). To błąd. Taki pozew zostanie przez Sąd oddalony, a Ty zapłacisz koszty zastępstwa procesowego adwokata strony przeciwnej. Dlaczego?

Odpowiedzialność członków zarządu ma charakter subsydiarny (pomocniczy). Oznacza to, że Prezes jest „rezerwowym dłużnikiem”. Wchodzi do gry dopiero wtedy, gdy główny dłużnik – czyli spółka – okaże się niewypłacalny. Zgodnie z prawem, członkowie zarządu odpowiadają za długi dopiero w razie bezskuteczności egzekucji przeciwko samej spółce. Nie możesz iść na skróty.

Musisz przejść przez konkretne etapy:

1. Uzyskać wyrok przeciwko spółce.
2. Skierować sprawę do komornika przeciwko spółce.
3. Uzyskać od komornika postanowienie o umorzeniu egzekucji z powodu jej bezskuteczności (lub inny dowód, że spółka jest „pusta”).
4. Dopiero wtedy pozwać członków zarządu.

To długa droga, ale często jedyna skuteczna. Więcej o samym fundamencie tej odpowiedzialności pisałem w artykule: odpowiedzialność członków zarządu – zasady ogólne.

Pułapka „wygranej” sprawy – historia z Kancelarii

Zgłosił się do mnie Klient, dostawca materiałów budowlanych. Spółka deweloperska była mu winna 100.000 zł. Klient był wściekły, bo widział, że Prezes tej spółki jeździ nowym Porsche. „Panie Mecenasie, pozywamy go prywatnie!”. Ostrzegałem, że najpierw musimy mieć papier od komornika przeciwko spółce. Klient się uparł: „Szkoda czasu, wszyscy wiedzą, że spółka nie płaci”.

Złożył pozew przeciwko Prezesowi samodzielnie. Sąd sprawę oddalił. Uzasadnienie? Brak wykazania bezskuteczności egzekucji wobec spółki. Klient stracił 5.000 zł opłaty sądowej i 3.600 zł kosztów dla prawnika Prezesa. Co gorsza – stracił 6 miesięcy. W tym czasie Prezes zdążył przepisać Porsche na żonę i wyczyścić swoje prywatne konta. Gdy w końcu, po poprawnej egzekucji ze spółki, wróciliśmy do tematu art. 299 KSH – egzekucja z Prezesa była już trudna. Ta historia uczy: w prawie kolejność działań jest święta. Pośpiech jest sprzymierzeńcem dłużnika.

Inni czytali także: Odpowiedzialność członków zarządu za podatki i ZUS

Kogo pozywamy? Personalne dylematy.

Kolejnym wyzwaniem jest ustalenie, KTO dokładnie odpowiada. Czy jest to osoba, która była w zarządzie w chwili podpisywania umowy? Czy ta, która jest w zarządzie teraz, gdy faktura jest nieopłacona? A może ta, która była w zarządzie w momencie, gdy egzekucja stała się bezskuteczna?

Zasada jest taka: odpowiadają osoby, które pełniły funkcję członka zarządu w czasie, gdy istniało zobowiązanie (nawet niewymagalne), a spółka nie złożyła w terminie wniosku o upadłość. To często wymaga detektywistycznej pracy w KRS. Jeśli chcesz wiedzieć, jak ustalić krąg pozwanych, sprawdź wpis: którzy członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność?.

Czy zawsze trzeba iść do sądu dwa razy? Wyjątki.

Zazwyczaj tak: najpierw pozew przeciwko spółce, potem przeciwko zarządowi. Ale są wyjątki. Jeśli spółka została wykreślona z KRS (bo np. zakończono postępowanie upadłościowe) i nie ma jej już „na świecie”, nie możesz jej pozwać. Wtedy (i tylko wtedy) możesz od razu pozwać członków zarządu, wykazując, że spółka nie istnieje i nie zaspokoiła Twoich roszczeń.

Warto też pamiętać o terminach. Odpowiedzialność członków zarządu nie trwa wiecznie. Roszczenie to przedawnia się po 3 latach od momentu, w którym dowiedziałeś się o bezskuteczności egzekucji. O tym, jak liczyć ten czas, przeczytasz w artykule: przedawnienie roszczeń z art. 299 KSH.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o odpowiedzialność zarządu

Czy członek zarządu odpowiada, jeśli zrezygnował z funkcji?

Tak, jeśli dług powstał w czasie, gdy pełnił funkcję. Sama rezygnacja nie kasuje odpowiedzialności za przeszłość. Kluczowe jest to, czy w momencie jego odejścia istniały już przesłanki do ogłoszenia upadłości, których nie dopełnił.

Czy odpowiadam, jeśli byłem „figurantem” i nie wiedziałem o długach?

Niewiedza nie zwalnia z odpowiedzialności. Członek zarządu ma obowiązek znać stan finansowy spółki. Argument „ja się na tym nie znam, ufałem księgowej” w sądzie nie działa. Przyjmuje się podwyższony miernik staranności zawodowej.

Co jeśli komornik ściągnął ze spółki 10% długu?

Wtedy egzekucja jest „częściowo bezskuteczna”. Możesz pozwać członków zarządu o pozostałe 90% długu oraz o odsetki i koszty procesu przeciwko spółce. Zarząd odpowiada za szkodę w pełnej wysokości niezaspokojonej przez spółkę. Aby precyzyjnie określić kogo pozwać, zajrzyj do wpisu: w jaki sposób określić członków zarządu odpowiedzialnych za zobowiązania.

***

Masz problem z odzyskaniem długu od spółki z o.o.?

Bezskuteczna egzekucja z firmy to nie koniec świata. To moment, w którym sprawa robi się osobista dla członków zarządu. Jeśli masz w ręku postanowienie komornika i chcesz skutecznie sięgnąć po majątek prywatny dłużników – napisz do mnie lub zadzwoń. Pomogę Ci przygotować pozew, który przebije korporacyjną tarczę.