"Zakaz konkurencji w spółce z o.o."

Zakaz konkurencji w spółce z o.o. – czy Twój wspólnik może legalnie otworzyć identyczną firmę „za płotem”?

Zakładasz spółkę z zaufanym partnerem. Dzielicie się pracą, zyskami i… tajemnicami. Biznes kwitnie. Aż pewnego dnia dowiadujesz się, że Twój wspólnik (który np. nie jest w zarządzie, tylko ma udziały) otworzył konkurencyjną działalność gospodarczą. Dzwoni do Waszych klientów i oferuje to samo, ale taniej, bo „już wie, jak to robić”. Czujesz się zdradzony. Dzwonisz do prawnika z pytaniem: „Jak go zablokować?!”.

I tu często następuje cisza w słuchawce. Bo jeśli nie zadbałeś o to na etapie pisania umowy spółki, to zgodnie z Kodeksem spółek handlowych… wspólnik może konkurować. W tym artykule wyjaśnię Ci różnicę między żelaznym zakazem dla zarządu a „wolną amerykanką” dla wspólników. Pokażę też, jak uszczelnić umowę, by lojalność nie była tylko kwestią honoru, ale obowiązkiem prawnym.

Zarząd na smyczy – ustawowy zakaz konkurencji (Art. 211 K.s.h.)

Dla członków zarządu sprawa jest jasna. Ustawodawca wyszedł z założenia, że skoro zarządzasz firmą, nie możesz grać do dwóch bramek. Członek zarządu nie może bez zgody spółki:

• Zajmować się interesami konkurencyjnymi (np. prowadzić JDG w tej samej branży),
• Uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej lub osobowej,
• Być członkiem organu (zarządu, rady) w innej spółce kapitałowej,
• Posiadać więcej niż 10% udziałów w spółce konkurencyjnej (lub prawa do powołania członka zarządu).

To zakaz bezwzględny, wynikający z ustawy. Jeśli Prezes go złamie, naraża się na odpowiedzialność odszkodowawczą i natychmiastowe odwołanie (a nawet odpowiedzialność karną za działanie na szkodę spółki). Więcej o szczegółach tego przepisu pisałem w artykule: zakaz konkurencji członka zarządu – co wolno, a czego nie?.

Wspólnicy – luka w systemie bezpieczeństwa

A co ze wspólnikami, którzy nie są w zarządzie? Tu jest pies pogrzebany. Kodeks spółek handlowych nie nakłada na wspólnika zakazu konkurencji. Wspólnik to inwestor. Może inwestować w piekarnię A, a jednocześnie otworzyć piekarnię B.

Jeśli Twoja umowa spółki milczy na ten temat (bo np. skorzystałeś ze wzorca S24), Twój wspólnik może legalnie otworzyć konkurencyjny biznes. Co gorsza, jako wspólnik ma prawo wglądu w dokumenty spółki (art. 212 K.s.h.). Może legalnie przyjść, sprawdzić ceny zakupu, marże i listę kontrahentów, a potem wykorzystać tę wiedzę we własnej firmie.

Historia z Kancelarii: „Cichy wspólnik” i kopia biznesu

Mój Klient prowadził agencję reklamową. Miał wspólnika (40%), który był „cichy” – nie wtrącał się, tylko czekał na dywidendę. Umowa spółki była standardowa. Po dwóch latach obroty zaczęły spadać. Okazało się, że „cichy wspólnik” założył własną agencję. Ponieważ miał dostęp do raportów sprzedażowych, wiedział, którym klientom kończą się umowy, i składał im oferty z ceną niższą o 5%. Klient chciał go pozwać o zakaz konkurencji. Musiałem mu powiedzieć: „Nie możemy, bo nie ma zakazu”. Mogliśmy go jedynie pozwać o czyn nieuczciwej konkurencji (wykorzystanie tajemnicy przedsiębiorstwa), ale to proces trudny dowodowo. Firma straciła 30% rynku, zanim udało się (drogo) wykupić tego wspólnika. Gdyby w umowie spółki był jeden dodatkowy paragraf, do tej sytuacji by nie doszło.

Jak uszczelnić umowę? Obowiązki wspólnika.

Aby zabezpieczyć się przed nielojalnością wspólnika, musisz wpisać zakaz konkurencji wprost do umowy spółki. Możesz to zrobić na dwa sposoby:

1. Jako obowiązek wspólnika: Zobowiązanie do powstrzymania się od działalności konkurencyjnej.
2. Poprzez uzależnienie sprzedaży udziałów: Wprowadzenie zapisów w umowie spółki, które pozwalają na przymusowe umorzenie udziałów, jeśli wspólnik podejmie działalność konkurencyjną.

Najskuteczniejszym „batem” jest kara umowna lub opcja przymusowego wykupu (umorzenia). Jeśli wspólnik wie, że za nielojalność wyleci ze spółki i dostanie za udziały grosze (wartość księgową), dwa razy się zastanowi.

Kto udziela zgody na konkurencję? (Ważne dla Zarządu)

Wróćmy do członków zarządu. Zakaz konkurencji można uchylić, ale wymaga to zgody. Kto jej udziela? Zgodnie z KSH – organ powołany do powołania zarządu. Zazwyczaj są to Wspólnicy (uchwała), chyba że umowa spółki przekazała to Radzie Nadzorczej.

Częstym błędem jest wpisywanie w umowach menedżerskich, że „Rada Nadzorcza może zwolnić z zakazu”, podczas gdy umowa spółki milczy na ten temat. Jeśli umowa spółki nie przekazuje tej kompetencji Radzie, to zgoda Rady jest nieskuteczna! Zgodę muszą wyrazić Wspólnicy. Sprawdź, kto u Ciebie decyduje, czytając o odpowiedzialności członków zarządu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o zakaz konkurencji

Czy mogę być prezesem w dwóch spółkach z o.o.?

Tak, o ile te spółki nie są konkurencyjne lub jeśli uzyskasz na to zgodę. Jeśli spółki działają w różnych branżach (np. budowlanka i IT), zakaz z art. 211 KSH nie obowiązuje. Ryzyko pojawia się, gdy branże się przenikają.

Czy posiadanie 5% akcji na giełdzie to konkurencja?

Nie. Ustawowy zakaz dla członka zarządu mówi o posiadaniu ponad 10% udziałów/akcji w spółce konkurencyjnej lub prawa do powoływania co najmniej jednego członka zarządu. Inwestycje giełdowe (portfelowe) poniżej tego progu są dozwolone.

Co grozi za złamanie zakazu konkurencji?

Dla członka zarządu: odwołanie z funkcji (tryb natychmiastowy), odpowiedzialność odszkodowawcza (musisz oddać spółce korzyści, które uzyskałeś) oraz odpowiedzialność karna (działanie na szkodę spółki). Dla wspólnika (jeśli zakaz jest w umowie): zazwyczaj kara umowna lub przymusowe umorzenie udziałów.

***

Boisz się nielojalności w biznesie?

Zaufanie jest ważne, ale w spółce z o.o. fundamentem są dobrze napisane umowy. Nie zostawiaj furtki dla konkurencji we własnym domu.

Jeśli chcesz wprowadzić zakaz konkurencji dla wspólników lub przygotować kontrakt menedżerski dla prezesa – napisz do mnie lub zadzwoń. Pomogę Ci zabezpieczyć know-how i rynek Twojej firmy.