Kto może być członkiem zarządu w spółce z o.o.? Wymogi, zakazy i pułapka „czystej kartoteki”.
Planujesz powołanie zarządu w nowej spółce. Masz idealnego kandydata – to świetny menedżer, zna branżę, ma charyzmę. Ale nagle pojawia się plotka: „On miał kiedyś wyrok w zawieszeniu”. Albo inna sytuacja: sam jesteś Prezesem i właśnie dostałeś mandat za przekroczenie prędkości, a w internecie przeczytałeś, że „karany nie może być w zarządzie”. Czy musisz się pakować?
Wokół wymogów stawianych członkom zarządu narosło wiele mitów. Często myli się niekaralność absolutną z zakazem pełnienia funkcji, albo zdolność do czynności prawnych z brakiem doświadczenia. Jako adwokat wyjaśnię Ci, kto tak naprawdę może rządzić spółką, jakie wyroki automatycznie wyrzucają z fotela Prezesa i jak sprawdzić kandydata, zanim powierzysz mu majątek firmy.
Podstawowe wymogi – człowiek, nie maszyna
Zacznijmy od fundamentów. Kodeks spółek handlowych stawia poprzeczkę nisko. Członkiem zarządu może być tylko osoba fizyczna (człowiek), która ma pełną zdolność do czynności prawnych. Oznacza to, że:
- Nie może to być inna spółka (choć w niektórych jurysdykcjach to możliwe, w Polsce – nie).
- Musi to być osoba pełnoletnia (18 lat).
- Osoba ta nie może być ubezwłasnowolniona.
Co ciekawe, przepisy nie wymagają wykształcenia, obywatelstwa polskiego ani nawet… umiejętności czytania i pisania po polsku (choć to utrudnia życie). Decyzja o tym, czy ktoś ma kompetencje, należy do wspólników. O tym, jak formalnie powołać taką osobę, przeczytasz w artykule: powołanie do zarządu krok po kroku.
Artykuł 18 K.s.h. – lista grzechów głównych (Zakaz karny)
To jest ten moment, w którym wielu menedżerów oblewa zimny pot. Art. 18 § 2 K.s.h. mówi wprost: nie może być członkiem zarządu osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem za określone przestępstwa. Ale uwaga! To nie dotyczy każdego przestępstwa.
Zakaz obejmuje skazania za przestępstwa z rozdziałów XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego oraz art. 585-592 K.s.h. W ludzkim języku chodzi o przestępstwa:
- Przeciwko mieniu (kradzież, przywłaszczenie, oszustwo),
- Przeciwko obrotowi gospodarczemu (pranie pieniędzy, menedżerskie łapówkarstwo),
- Przeciwko wiarygodności dokumentów (fałszowanie faktur, podpisów),
- Działanie na szkodę spółki.
WAŻNE:
Jeśli zostałeś skazany za spowodowanie wypadku drogowego (nawet ze skutkiem śmiertelnym), jazdę pod wpływem alkoholu, pobicie, czy niepłacenie alimentów – nadal możesz być Prezesem. Te przestępstwa nie znajdują się na „czarnej liście” KSH. Twój mandat wygasa tylko wtedy, gdy sąd karny orzeknie dodatkowo środek karny w postaci zakazu zajmowania stanowisk kierowniczych.
Kiedy zakaz znika? (Zatarcie skazania)
Zakaz pełnienia funkcji nie jest dożywotni. Ustaje on z upływem 5 lat od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego. Jednak nie może to nastąpić wcześniej niż 3 lata od dnia zakończenia odbywania kary. Co więcej, można wystąpić do sądu o skrócenie tego terminu (zwolnienie z zakazu) po 3 miesiącach od wyroku, ale to rzadka procedura.
Historia z Kancelarii: Prezes, który zapomniał o młodości
Mój Klient, szanowany biznesmen, zarządzał dużą spółką produkcyjną. W trakcie procedury kredytowej bank poprosił o zaświadczenie o niekaralności. Klient był pewien, że jest czysty. Okazało się jednak, że 4 lata wcześniej dostał wyrok w zawieszeniu za „pomocnictwo w oszustwie” (podpisał fakturę za nieistniejącą usługę na prośbę kolegi). Wyrok był prawomocny. Zgodnie z prawem, jego mandat w zarządzie wygasł automatycznie w dniu uprawomocnienia się wyroku. Przez 4 lata zarządzał spółką nielegalnie! Wszystkie umowy, które podpisał, były nieważne (lub wymagały potwierdzenia). Bank zablokował finansowanie, a spółka wpadła w paraliż decyzyjny. Musieliśmy „czyścić” sytuację, powołując nowy zarząd i potwierdzając czynności. Ta historia uczy: kartoteka karna to nie tylko Twoja prywatna sprawa, to sprawa bezpieczeństwa spółki.
Zakaz łączenia stanowisk (Incompatibilitas)
Nawet jeśli jesteś krystalicznie czysty, możesz nie móc wejść do zarządu, jeśli pełnisz inne funkcje w tej samej spółce. Obowiązuje bezwzględny zakaz łączenia stanowiska członka zarządu z funkcją:
- Członka Rady Nadzorczej lub Komisji Rewizyjnej,
- Likwidatora,
- Głównego księgowego (uwaga! chodzi o stanowisko wewnątrz firmy, a nie zewnętrzne biuro rachunkowe),
- Radcy prawnego lub adwokata zatrudnionego w spółce.
Jeśli chcesz kontrolować zarząd, a nie nim być, sprawdź, jak działa Rada Nadzorcza w spółce z o.o..
DO ZAPAMIĘTANIA:
Członek zarządu nie może być jednocześnie prokurentem tej samej spółki. To logiczne – nie można być jednocześnie organem (zarządem) i pełnomocnikiem tego organu (prokurentem). Jeśli jesteś prokurentem i zostajesz powołany na prezesa, prokura wygasa. O różnicach pisałem w artykule: prokurent czy członek zarządu – co wybrać?.
Wymogi umowne – czy można żądać MBA?
Kodeks to tylko minimum. Wspólnicy w umowie spółki mogą postawić poprzeczkę znacznie wyżej. Możecie zapisać, że członkiem zarządu może być tylko osoba, która:
- Ma wykształcenie wyższe ekonomiczne lub prawnicze,
- Płynnie mówi po angielsku,
- Ma 5 lat doświadczenia w branży,
- Nie przekroczyła określonego wieku.
Takie zapisy są wiążące. Powołanie osoby niespełniającej kryteriów będzie wadliwe. To świetny sposób na profesjonalizację zarządu w spółkach rodzinnych. Warto o tym pomyśleć, projektując umowę spółki z o.o..
ADWOKAT RADZI
Zanim powołasz kogoś do zarządu, poproś go o aktualne zaświadczenie o niekaralności z KRK (Krajowy Rejestr Karny). Kosztuje 30 zł, a daje Ci pewność, że kandydat nie ukrywa „trupów w szafie”. Pamiętaj też, że KRS (sąd rejestrowy) automatycznie weryfikuje karalność nowych członków zarządu w systemie KRK. Jeśli kandydat jest skazany, sąd odmówi wpisu!
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o skład zarządu
Czy obcokrajowiec może być prezesem?
Tak. Nie ma wymogu posiadania polskiego obywatelstwa ani miejsca zamieszkania w Polsce. Prezes może mieszkać w Berlinie czy Nowym Jorku i zarządzać spółką zdalnie. Musi jednak posiadać polski adres do doręczeń (lub pełnomocnika do doręczeń w Polsce) dla sądu rejestrowego.
Czy mogę być prezesem w dwóch konkurencyjnych spółkach?
Tylko za zgodą spółki! Art. 211 K.s.h. wprowadza zakaz konkurencji dla członków zarządu. Bez zgody (zazwyczaj udziałowców) nie możesz zasiadać we władzach konkurencji ani prowadzić konkurencyjnego biznesu. Więcej o tym: zakaz konkurencji w zarządzie.
Czy członek zarządu musi być zatrudniony na umowę o pracę?
Nie. Pełnienie funkcji na podstawie samego aktu powołania (uchwały) jest w pełni legalne i często korzystniejsze podatkowo (szczególnie w kontekście Polskiego Ładu i składki zdrowotnej). Nie ma obowiązku podpisywania umowy o pracę ani zlecenia. Sprawdź: wynagrodzenie zarządu a ZUS.
***
Szukasz bezpiecznego zarządu dla swojej spółki?
Wybór odpowiednich ludzi to klucz do sukcesu, ale weryfikacja prawna to fundament bezpieczeństwa. Powołanie osoby skazanej lub bez uprawnień może sparaliżować firmę na miesiące.
Jeśli masz wątpliwości co do kandydata lub chcesz przygotować profesjonalną uchwałę o powołaniu – napisz do mnie lub zadzwoń. Pomogę Ci sformalizować władzę w spółce zgodnie z prawem.
