"Darowizna udziałów w spółce z o.o."

Darowizna udziałów w spółce z o.o. – jak przekazać firmę dzieciom lub żonie i nie zapłacić podatku?

Chcesz przekazać stery w firmie młodszemu pokoleniu? A może planujesz zabezpieczyć majątek przed ryzykiem biznesowym, przepisując udziały na żonę? Darowizna to najczęstszy sposób na bezgotówkowe przeniesienie własności w rodzinie. Wydaje się prosta – idziemy do notariusza, podpisujemy i gotowe. Ale czy na pewno?

Jako adwokat zajmujący się sukcesją, widzę, jak łatwo wpaść w pułapkę podatkową. Wystarczy zapomnieć o jednym formularzu w Urzędzie Skarbowym, by zwolnienie z podatku przepadło bezpowrotnie. W tym artykule przeprowadzę Cię przez proces darowizny krok po kroku. Wyjaśnię, jak wycenić udziały (bo „wartość nominalna” to mit), jak skorzystać z zerowej grupy podatkowej i kiedy darowizna może być cofnięta przez wierzycieli.

Krok 1: Umowa darowizny – forma ma znaczenie

Zacznijmy od formalności. Udział w spółce z o.o. to prawo majątkowe. Aby je przenieść, potrzebna jest umowa. Kodeks spółek handlowych wymaga, aby umowa zbycia udziałów (w tym darowizna) była zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. To absolutne minimum.

Możesz też zawrzeć umowę w formie aktu notarialnego (jest droższa, ale bezpieczniejsza dowodowo). Zanim jednak umówisz wizytę, sprawdź umowę spółki! Często znajdują się w niej ograniczenia w zbywaniu udziałów (np. wymóg zgody spółki). Jeśli przeoczysz ten punkt, darowizna będzie bezskuteczna, a notariusz weźmie pieniądze za nieważny dokument.

Krok 2: Podatkowy raj (Grupa „Zero”) – jak nie zapłacić ani grosza?

W Polsce obowiązuje podatek od spadków i darowizn. Stawki zależą od grupy podatkowej (stopnia pokrewieństwa) i wartości darowizny. Jednak dla najbliższej rodziny (małżonek, zstępni – dzieci, wnuki, wstępni – rodzice, dziadkowie, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha) ustawodawca przewidział całkowite zwolnienie z podatku (tzw. grupa 4a).

Warunek jest jeden, ale krytyczny: musisz zgłosić nabycie udziałów do Urzędu Skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia zawarcia umowy darowizny.

Pułapka wyceny – ile warte są udziały?

W umowie darowizny i formularzu SD-Z2 musisz wpisać wartość rynkową darowanych udziałów. Wielu przedsiębiorców wpisuje tu wartość nominalną (np. 50 zł za udział), bo tak jest w KRS. To błąd!

Urząd Skarbowy nie patrzy na nominał, ale na realną wartość majątku spółki. Jeśli spółka ma nieruchomości, maszyny i gotówkę, a Ty wycenisz udziały po nominale, narażasz się na kontrolę. Urząd wezwie Cię do podwyższenia wartości. Jeśli Twoja wycena będzie odbiegać o 33% od wyceny biegłego powołanego przez urząd, zapłacisz nie tylko podatek, ale i koszt biegłego. Wartość rynkową najlepiej oszacować metodą majątkową (aktywa netto) lub dochodową. Więcej o metodach wyceny przeczytasz tutaj: jak wycenić udziały w spółce?.

Historia z Kancelarii: Darowizna, która kosztowała kontrolę

Mój Klient przekazał synowi 100% udziałów w dobrze prosperującej spółce transportowej. Wartość nominalna udziałów wynosiła 50.000 zł i taką kwotę wpisali w SD-Z2. Rynkowa wartość floty ciężarówek wynosiła 5 milionów zł. Urząd Skarbowy wezwał syna do wyjaśnień. Na szczęście zgłoszenie SD-Z2 było złożone w terminie, więc podatek wynosił 0 zł niezależnie od wartości (dzięki grupie zero). Ale kontrola „przy okazji” prześwietliła całą spółkę pod kątem VAT i CIT. Znaleźli nieprawidłowości w rozliczaniu paliwa. Darowizna była impulsem do kontroli, która kosztowała firmę 100.000 zł domiaru. Ta historia uczy: wartość rynkowa w dokumentach musi być rzetelna, by nie budzić podejrzeń fiskusa.

PCC – czy darowizna jest opodatkowana?

Mamy dobrą wiadomość. Umowa darowizny nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC) w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy (art. 1 ust. 1 pkt 1d ustawy o PCC – a contrario). Co do zasady, czysta darowizna jest wolna od PCC (w przeciwieństwie do sprzedaży, gdzie płaci się 1%). To kolejny argument za wyborem tej formy przekazania biznesu.

Zgłoszenie do KRS – ostatni krok

Po podpisaniu umowy darowizny, Obdarowany staje się wspólnikiem (skutecznie wobec stron). Aby stał się wspólnikiem wobec spółki, musi ją o tym zawiadomić. Następnie Zarząd ma obowiązek zaktualizować Księgę Udziałów i zgłosić zmianę do KRS (złożyć nową listę wspólników). O tym obowiązku pisałem w artykule: aktualizacja danych wspólników w KRS.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o darowiznę udziałów

Czy darowizna udziałów wchodzi do majątku wspólnego małżonków?

Co do zasady – nie. Przedmioty nabyte przez darowiznę wchodzą do majątku osobistego obdarowanego, chyba że darczyńca postanowił inaczej. Jeśli rodzic daruje udziały synowi, są one tylko syna, a jego żona nie ma do nich praw (nawet przy wspólności majątkowej). To ważny mechanizm ochrony sukcesji.

Czy mogę odwołać darowiznę udziałów?

Tak, ale tylko w przypadku „rażącej niewdzięczności” obdarowanego. To trudne do udowodnienia w sądzie (zwykła kłótnia rodzinna to za mało). Dlatego decyzja o darowiźnie powinna być przemyślana. Raz dane udziały trudno odzyskać.

Czy obdarowany odpowiada za długi spółki?

Jako wspólnik – nie (ryzykuje tylko utratą udziałów). Ale jeśli wejdzie do zarządu, przejmuje odpowiedzialność z art. 299 KSH za przyszłe i bieżące zobowiązania. Warto o tym pamiętać, przekazując władzę.

***

Planujesz sukcesję w firmie?

Przekazanie udziałów to proces, który wymaga precyzji. Błąd w formularzu SD-Z2 może kosztować kilkanaście procent wartości firmy.

Jeśli chcesz bezpiecznie przeprowadzić darowiznę i uniknąć problemów z fiskusem – napisz do mnie lub zadzwoń. Przygotuję umowę i pomogę w formalnościach zgłoszeniowych.